De ontwakende jeugd

Wat is er „cool” in Warschau? Het vliegtuig dat naar Londen vliegt! Dit gezegde is populair onder de jonge inwoners van de Poolse hoofdstad. Het is misschien wel de beste manier om hun huidige gevoelens uit te uitdrukken. Het is dus niet echt verwonderlijk dat ze bij de laatste presidentsverkiezingen in 2015 voor de nieuwe president kozen. Werkelijk verbazend is dat ze zo lang stil zijn gebleven.

Misschien komt het doordat de meest resolute en wanhopigste jongeren gewoon al hun koffers gepakt hadden en naar Engeland en Nederland vertrokken waren. Degenen die achterbleven wachtten waarschijnlijk op een leider, die pas in het voorjaar van 2015 is verschenen, de rebelse rockzanger: Paul Kukiz. Hij beloofde hen het „Systeem” te vernietigen en hoewel dat misschien nooit zal gebeuren is, sinds de verkiezingen van mei 2015, Polen niet langer hetzelfde land.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Er zijn heel veel redenen voor de frustraties en de ergernissen van de jonge Polen. Eén van de pijnpunten is de situatie op de arbeidsmarkt, de nog steeds hoge werkloosheid (in januari 2015 was 21% van de jongeren onder de 25 jaar zonder baan) en de on-mogelijkheid reguliere banen te krijgen. Deze generatie van jonge Polen, geboren na 1990, kennen eigenlijk helemaal geen full-time banen die hen ook pensioenen en basis verzekeringen bieden. Dit komt door de hoge kosten van die reguliere arbeid – de werkgever moet te grote bijdragen voor de verplichte verzekeringen (ZUS) betalen. Daarom zijn de meest gebruikelijke vormen van werkgelegenheid, voor de jongeren, de contracten volgens burgerlijk recht, die in Polen wel „junk overeenkomsten” genoemd worden. Dus zijn deze contract-banen, „bewakingsbanen”, en tijdelijke contracten, die meestal geen sociale verzekeringsbijdrage kennen.
OLYMPUS DIGITAL CAMERADeze situatie dwingt de jongeren – die Polen nog niet hebben verlaten – los werk aan te nemen dat meestal beneden hun opleiding en ambities is. Ook moeten ze heel hard werken om te sparen voor de vaak erop volgende periode van werkloosheid. Ze  kunnen verder een normale pensioenopbouw wel vergeten. Aan de andere kant accepteren veel jongeren de vrijheid van het niet gebonden te zijn aan een bepaalde baan en denken nog niet aan hun verre toekomst (berekenen hun toekomstige pensioenen niet, als ze die al opbouwen).

Ze kunnen ook wel een eigen bedrijfje beginnen. Maar dan lopen ze tegen de bureau-cratische barrières op en de verplichting om zo’n 414 zł (ca.  € 100) per maand aan de staatsverzekeringsmaatschappij ZUS te betalen, dit is voor velen een last die heel effectief de weg naar een eigen onderneming als ZZP-er afsluit.

Dit gebrek aan financiële zekerheid betekent ook een probleem om een lening af te sluiten om een appartement in te richten, laat staan het te kopen. Dit is niet bevorderlijk om een zelfstandig bestaan op te bouwen. Daarom moet bijna de helft van de jonge Polen (van 25 tot 34 jaar) nog bij hun ouders wonen, terwijl veel paren ervoor kiezen toch meer dan één kind te hebben.

OLYMPUS DIGITAL CAMERANu we het toch over jonge kinderen hebben, het jonge Poolse paar is niet te benijden. Er is namelijk een dramatisch tekort aan kinderdagverblijven en aan kleuterscholen.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Volgens schattingen van de Europese Commissie uit 2013 is er slechts voor 3% van de peuters plaats in kinder-dagverblijf in de plaats van de gebruikelijke 33%, en in kleuterscholen voor 54% in plaats van de gebruikelijke 90%. Er zijn dus plaatsen waar deze voorzieningen  helemaal niet bestaan. Dit dwingt vrouwen die niet kunnen rekenen op de hulp van moeders en groot-moeders, hun baan op te geven. Dit heeft niet alleen een negatieve invloed op de financiële situatie van het gezin, maar maakt het ook moeilijk voor jonge moeders wat later weer terug te keren op de arbeidsmarkt (reeds het zeggen een kinderwens te hebben kan voor vrouwen vaak betekenen gepasseerd te worden bij de benoeming in een baan of bij promotie. In een dergelijke situatie is het voor Poolse vrouwen moeilijk nog te spreken over professionele ambities en aspiraties.

Een andere reden voor wrok is het grote gebrek in tussen het onderwijs en het niveau van aan geboden banen banen. In de pers zijn ook veel bittere en treurige verhalen van hoger opgeleiden te lezen, ook in het buitenland. De jongeren die de weg naar een promotie zien geblokkeerd, voelen zich door het gebrek aan passend werk banen wel gedwongen om de gemakkelijke studies te volgen. 

Online zijn de twintigers en de dertigers lang niet zo gelukkig als hun voorgangers in de jaren ’90 (van na de val van de Volksrepubliek Polen in 1989). De opbouw van het kapitalisme en het bieden van een carrière in de (als paddestoelen na regen”) opkomende westerse bedrijven, werkten niet door in- en tijdens hun studies.

Echter, die weerstand duurde niet lang en het laatste studenten verzet (voor 2015) doofde in 2007, het jaar van de verkiezingen voor de Sejm, waarin jonge mensen in de rij stonden om tegen de „Wet en Rechtvaardigheids Partij” te stemmen. Het werkte acht jaar en in Polen nam het liberale (maar in veel opzichten conservatieve) Civic Platform de macht over. De leider ervan, premier Donald Tusk, beloofde zijn kiezers een „tweede Ierland” – een economische boom als in het  Ierland van toen.

Helaas kon het Ierse wonder niet in het land langs de Vistula herhaald worden (de eco-nomische crises van 2008 had hierbij ook haar invloed). De onvervulde economische beloften en de veronachtzaming van de belangen van jongeren (die lijst van de zonden is bovendien erg lang) resulteerden in niet alleen het vergroten van de teleurstelling en in het vertrouwen van de overheid maar bracht ook een groeiende weerzin tegen deze partij en de bijbehorende machtselites. Deze elites worden vaak gezien als een „ZIJ” – goed voor zichzelf zorgt en meer en meer geïsoleerd van de samenleving en belangrijke taken voor de komende jaren (ze zijn niet te verwijderen van de partijlijsten). Bij iedere verkiezing ging het vooral over abortus, in vitro bevruchting, geslachtsbepalingen en de geschiedenis, in plaats van over over belangrijke maatschappelijke kwesties. Dit is hoe het concept werd geboren van de „SYSTEEM – oplossing”. Het is dat SYSTEEM, dat moet nu worden omvergeworpen. Tegen elke prijs!
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Naar veranderingen?

De symptomen van een groeiende behoefte aan veranderingen verschenen al een lange tijd geleden. Een belangrijke waarschuwing was de verrassend sterke steun van 10% stemmen in de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2011 voor de nieuw opgerichte Ruch Palikota Janusz_Palikot_2012_(2)(Palikot Beweging – Palikot is de naam van de leider en de stichter van de partij Janusz Palikot). Ruch Palikota trok bijna 1/3 van de studenten die in zijn verzet tegen het politieke esta-blishment en voor zijn anti-klerikalisme steun vond: met de beloften van een grotere economische vrijheid en ideeën zoals legalisering van abortus, de financiering door de staat van in-vitro-procedures, de legalisering van marihuana en gratis toegang tot anticonceptie.
Dankzij deze partij werden de openlijk homoseksuele Robert Biedroń en ook Anna Grodzka (die het geslacht heeft veranderd van man in vrouw) gekozen. Een echte revolutie in het nog steeds conservatieve Polen! (Let wel: bij de presidentsverkiezingen van 2015 waren die morele kwesties al niet meer zo belangrijk bij de jonge kiezers.)

Korwin-Mikke

Toen het politieke potentieel van RP was verspild door haar leider (die zelfs de uitbreiding van de pensioenleeftijd tot 67 jaar steunde – dat is een nagel aan de doodskist voor elke partij) gaven jonge Polen hun steun aan het Congres van Nieuw Rechts van Janusz Korwin-Mikke (het kenmerk van deze zeer beruchte politicus is zijn vlinderdasje). Zijn programma is uiterst radicaal, zowel in de economische sfeer (de vrije markt, dus het terugtreden van de staat ten voordele van privé-belang en afschaffing van  een aantal belastingen, met inbegrip van de inkomsten-belasting), evenals de politieke herbezinning (een totale verandering van het politieke systeem) en morele kwesties (verbod op abortus, geen aan overheids-financiering van in vitro procedures en anticonceptie, verzet tegen de registratie van ongehuwde partnerschappen, enz.). Hij verklaarde zich ook tegen de Europese Unie. Deze radicale ideeën trokken deze jonge Polen zozeer aan bij de laatste Europese verkiezingen dat deze extreem anti-EU partij op de 4de plaats kwam. Korwin-Mikke werd zo de plaats-vervangend EU-spreker (en noemt overigens van het begin af, tot walging van andere parlementariërs, de werkeloze jongeren de „Negros van Europa”, hetgeen niet de enige controversiële uitspraak van deze politicus is.

Paweł_KukizIn 2015, tijdens de presidentsverkiezingen, was er een andere verandering in de voorkeuren van jonge Polen. Deze keer gingen hun stemmen naar de rockzanger Paul Kukiz, diens verkiezing bleek een één-zetel kiesdistrict zijn, een zogenaamde JOW (Pools: één-lid kiesdistrict). Eén-zetel kiesdistricten worden geacht de belangrijkste stap te vormen tot het genezen van het Poolse politieke en economische systeem – door de macht van de bobo’s weg te halen en weer in de handen van de burgers te leggen. In de eerste ronde van die verkiezingen in 2015 kreeg Kukiz, heel erg schokkend, wel 20,1% van de stemmen, waarvan er 41% van studenten kwamen. Heel wat stemmen kwamen ook van goed opgeleide mensen, die niet slechts teleurgesteld waren in hun eigen situatie, maar ook moe waren van het langdurige (voor hen onbenullige) conflict tussen de twee grote partijen: de PO en PiS.

Ter verduidelijking:
De PO is een partij waarin liberale, christen-democratische, conservatieve en sociale stromingen gemengd zijn, deze partij is pro-EU.
De PiS (Wet en Rechtvaardigheids partij) is een rechtse, conservatieve, christen-demo-cratische, partij met elementen van sociale zorg. Deze partij pleit voor een sterke staat, waarin de sociale orde moet worden gebaseerd op religieuze, patriottische en familie tradities. Haar vertegenwoordigers zijn homofoob en tegen abortus.

Dit moet ook worden gezien als een reden voor de nederlaag van de president Bronislaw Komorowski, die de PO vertegenwoordigde: Andrzej Duda komt uit de PiS, een partij die verfoeid wordt door veel (niet alleen jonge) Poolse kiezers. Hij wordt gesteund door de helft van Polen. Hij is een politicus die, zoals Kukiz, pas naar voren kwam bij de presidents-verkiezingen. Tamelijk jong, er goed uitziend, zie foto (voor velen) en niet direct betrokken bij het bestuur, dankt hij zijn overwinning voornamelijk aan de beloften de verhoging van de pensioen leeftijd in te trekken en het land, verwoest door PO-regels, weer op te bouwen (een constant thema van de zwarte propaganda van de PiS). Afbeelding: Andrzej Duda. 

Dit is de verklaring van Robert (22 jaar), één van de kiezers van Kukiz (Korwin-Mikke), waarin de redenen waarin hij de stem, in de tweede ronde, voor Duda verklaart:

De overheid, met haar absolute macht, heeft geen van de belangrijkste punten van haar programma uitgevoerd. Integendeel ze beloofde belastingverlagingen maar verhoogde hen. De niet belaste supermarkten, en Kowalski die een winkel runt, het is belast. Door het verhogen van de pensioengerechtigde leeftijd zijn de mensen bedrogen. Werken tot 67 jaar, maakt dat vrouwen niet in staat zullen zijn om zorg te besteden aan hun kleinkinderen, dat maakt mij als jonge man bang kinderen te willen. De huidige regering is arrogant en luistert niet naar de mensen. Negeerde de vraag om een referendum te houden over schoolse opvang voor kleuters. Het enige alternatief nu is dus Duda. (Gevraagd over in vitro, zegt Robert dat die kwestie niet belangrijk is voor hem.)

De resultaten van de presidentsverkiezingen en de nieuwe situatie in de politieke arena hebben veel sociologen en waarnemers verrast. De adviezen en opmerkingen over dit onderwerp zijn talrijk. Volgens de persoonlijke mening van de auteur van deze tekst zijn er zowel positieve en negatieve kanten aan het nieuwe politieke landschap:

Positief:
◾Het wakker worden van een jonge generatie die tot nu toe niet stemde, maar nu ook actief wordt en protesteert tegen de uitwassen van het sociaal-politieke leven. Dit geeft enige hoop dat politici eindelijk de dringende noodzaak gaan zien om de nijpende problemen van de jonge generatie op te lossen en zo hun emigratie merkbaar doen afnemen.
◾De mogelijkheid nieuwe partijen te doen ontstaan (dit gebeurt al), zodat de huidige politieke stagnatie doorbroken kan worden (PO en PiS als belangrijkste tegenstanders) en het politieke leven een nieuwe inhoud geven die beter past bij de nieuwe uitdagingen en zo Polen open maakt voor haar toekomst.

Negatief:
◾Het maken van keuzen op basis van simpele afwijzing van het systeem zonder oog te hebben voor de mogelijke gevolgen. De nieuw gekozen president heeft een wel zeer conservatief wereldbeeld – bijvoorbeeld: is een fervent verdediger van de ongeborene, is tegen in vitro, waarbij de kleine dromen van vele jonge Polen die een kind wensen vernietigd worden. Duda’s (en zijn politieke omgeving PiS) moreel conservatisme heeft weinig te maken met de waarden waarvoor de jongere generatie vochten (meestal voor meer morele vrijheid en tolerantie).
◾Naïviteit die leidt tot een weinig kritisch geloof in alle politieke beloften.
◾Negeren van algemene humane waarden als respect voor anderen en tolerantie voor verschillende opvattingen en seksuele oriëntaties. Dit werd geopenbaard door de steun voor Korwin-Mikke, ondanks zijn schandelijke uitspraken over vrouwen (die hij als dom beschouwt) en anderen, evenals ondersteuning voor de groepering van Andrzej Duda, die minachting uitdrukt voor homoseksuelen en mensen van veranderd geslacht.
◾Onverschilligheid voor de sterk pro-religieuze zienswijzen van de nieuwe president, die een negatieve impact zullen hebben op de inhoud van de nieuwe wetten en Polen terug zullen duwen naar een archaïsche religieuze staat.

Sinds mei 2015 wordt Polen geconfronteerd met de grote onbekende, maar het is nu wel een ander land, een land waar de jonge generatie gewekt uit haar passiviteit en wil strijden voor deelname aan het bestuur van het land.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Het is te hopen dat dit potentieel zich verstandig zal kunnen ontwikkelen en men zich niet tegen de werkelijke belangen van de jonge kiezers zal keren.

Renata Głuszek

mei 2015

Foto’s: Renata Głuszek (Tarnowskie Góry), Wikipedia (Andrzej Duda, Janusz Korwin-Mikke, Paweł Kukiz, Janusz Palikot)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *